آیا حمله تمام میشود، اما ترس از تکرار آن با شما میماند؟
تپش قلب ناگهانی، احساس خفگی، لرزش، سرگیجه یا ترس از مرگ میتواند آنقدر شدید باشد که احساس کنید کنترل بدن و ذهن خود را از دست دادهاید. گاهی پس از فروکش کردن علائم نیز این سؤال همراه شما میماند: «اگر دوباره اتفاق بیفتد چه؟»
اگر برای جلوگیری از حمله بعدی از رانندگی، بیرون رفتن، تنها ماندن یا خوابیدن میترسید، این تجربه ارزش بررسی تخصصی دارد. حملات پانیک قابل درماناند و بسیاری از افراد با درمان مناسب، کاهش حملات و بازگشت به فعالیتهای روزمره را تجربه میکنند.
من، دکتر محمد کاظم جواهری، روانشناس بالینی و روانکاو، در مرکز مشاوره و رواندرمانی ارمغان زندگی، به ارزیابی و درمان مشکلات اضطرابی میپردازم. در رویکرد درمانی من، شناخت چرخه پانیک در کنار بررسی تجربههای عاطفی و تعارضهای درونی هر فرد اهمیت دارد.
اگر به دنبال درمان پانیک در شهریار و اندیشه هستید، جلسه ارزیابی اولیه میتواند نقطه شروعی برای شناخت مشکل و انتخاب مسیر مناسب درمان باشد.
رزرو جلسه ارزیابی: ۰۹۱۲۵۶۹۶۰۹۲
رزرو نوبت آنلاین
حمله پانیک دورهای ناگهانی از ترس یا ناراحتی شدید است که معمولاً ظرف چند دقیقه به اوج میرسد. این حمله ممکن است در موقعیتی اضطرابآور یا بدون محرک آشکار آغاز شود.
علائم حمله پانیک میتواند شامل موارد زیر باشد:
تپش یا افزایش ضربان قلب
فشار یا درد در قفسه سینه
تنگی نفس یا احساس خفگی
لرزش و تعریق
احساس گرما یا سرما
سرگیجه یا احساس بیثباتی
گزگز یا بیحسی اندامها
احساس غیرواقعی بودن محیط یا جدا شدن از خود
ترس از دست دادن کنترل
ترس شدید از مرگ
شدت این علائم ممکن است فرد را متقاعد کند که اتفاق خطرناکی در حال رخ دادن است.
نکته مهم: درد جدید یا شدید قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش یا علائم غیرمعمول را بدون بررسی پزشکی به پانیک نسبت ندهید. در چنین شرایطی، ارزیابی فوری پزشکی در اولویت است.
تجربه یک حمله پانیک، بهتنهایی به معنای ابتلا به اختلال پانیک نیست.
وقتی حملات غیرمنتظره تکرار میشوند و فرد برای مدتی مداوم نگران حمله بعدی میماند یا برای جلوگیری از آن رفتار خود را تغییر میدهد، احتمال اختلال پانیک بررسی میشود.
برای مثال، ممکن است فرد دیگر بدون همراه از خانه خارج نشود یا از ورزش و رانندگی دوری کند. تشخیص دقیق به مصاحبه بالینی و بررسی سایر علل احتمالی نیاز دارد.
درمان پانیک برای همه افراد یکسان نیست. ابتدا لازم است روشن شود حملات چگونه شروع شدهاند، چه عواملی آنها را تشدید میکنند و چه اثری بر زندگی گذاشتهاند.
در جلسه ارزیابی، معمولاً این موضوعها بررسی میشوند:
زمان شروع، دفعات و شدت حملات
علائم جسمانی و بررسیهای پزشکی قبلی
نگرانی درباره حمله بعدی
موقعیتهایی که از آنها اجتناب میکنید
وضعیت خواب، مصرف کافئین، داروها و سایر مواد
فشارهای زندگی و تجربههای عاطفی
سابقه درمان و انتظار شما از جلسات
سپس درباره گزینههای درمان و قدم بعدی گفتوگو میکنیم. در صورت نیاز، ارجاع برای بررسی پزشکی یا روانپزشکی نیز بخشی از مسیر درمان خواهد بود.
لازم نیست پیش از مراجعه علت حملات را بدانید؛ میتوانیم از همان تجربهای شروع کنیم که امروز زندگی شما را دشوار کرده است.
پانیک معمولاً حاصل یک علت واحد نیست. حساسیت به احساسات بدنی، زمینه اضطرابی، استرس، تجربههای دشوار، مشکلات خواب و برخی عوامل جسمانی یا مصرف مواد میتوانند در بروز یا تشدید آن نقش داشته باشند.
گاهی فرد افزایش طبیعی ضربان قلب را نشانه خطر میداند. گاهی حملات در دورهای از فشارهای عاطفی، جدایی، تغییر شغل یا تعارضهای خانوادگی بیشتر میشوند.
در بعضی مراجعان، بررسی تعارضهای روانی و الگوهای عاطفی نیز به فهم بهتر اضطراب کمک میکند. این بررسی باید بر اساس تجربه همان فرد انجام شود.

پس از یک حمله، ممکن است توجه شما دائماً به بدنتان معطوف شود. تغییر کوچکی در تنفس یا ضربان قلب، نگرانی تازهای ایجاد میکند و این نگرانی، علائم جسمانی را بیشتر میکند.
چرخه معمول میتواند چنین باشد:
احساس بدنی ← تفسیر تهدیدآمیز ← افزایش ترس ← تشدید علائم جسمانی ← ترس بیشتر
برای مثال، فرد تپش قلب را احساس میکند، آن را نشانه یک اتفاق خطرناک میداند و با افزایش ترس، ضربان قلبش بیشتر میشود.
درمان به شما کمک میکند این چرخه را بشناسید و واکنش متفاوتی به آن پیدا کنید. در کنار آن، عوامل زمینهای مرتبط با اضطراب نیز بررسی میشوند.
در صورتبندی روانکاوانهای که در کار بالینی خود به آن توجه دارم، در برخی مراجعان میتوان پانیک را در ارتباط با تقابل دو فانتزی یا دو گرایش عاطفی ناسازگار بررسی کرد.
منظور از «فانتزی» در اینجا صرفاً خیالپردازی آگاهانه نیست؛ بلکه سناریوها و معناهای درونی درباره خود، دیگران، امنیت، خواستن، جدایی و از دست دادن است. بخشی از این معناها ممکن است برای فرد ناهشیار باشد.
برای مثال، فرد ممکن است همزمان:
استقلال بخواهد و از تنها ماندن بترسد.
خواهان صمیمیت باشد و نزدیکی را تهدیدی برای آزادی خود تجربه کند.
بخواهد خشم یا خواستهاش را بیان کند و از طرد شدن بترسد.
به تغییر نیاز داشته باشد و از پیامدهای آن احساس خطر کند.
وقتی فرد هنوز راهی برای شناخت و تحمل این دو جهت عاطفی پیدا نکرده است، ممکن است تنش زیادی را تجربه کند. در درمان بررسی میکنیم آیا این تعارض و دشواری در حلوفصل آن، با اضطراب و حملات او ارتباط دارد یا خیر.
این دیدگاه، چارچوبی برای فهم برخی موارد پانیک است؛ نه علت قطعی و همگانی تمام حملات. عوامل جسمانی، شناختی، رفتاری و شرایط زندگی نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
برای آشنایی بیشتر با این مفهوم، مقاله ناهوشیار آدمی و فانتزیهایش را مطالعه کنید.
بعضی افراد میگویند: «میدانم بررسیهای پزشکیام مشکلی نشان نداده، اما هنوز احساس خطر میکنم.» بعضی دیگر متوجه میشوند حملات در موقعیتهای عاطفی خاص بیشتر میشوند.
در رواندرمانی با نگاه روانکاوانه، علاوه بر علائم فعلی، درباره تجربههای مرتبط نیز گفتوگو میکنیم:
پیش از شروع حملات چه تغییری در زندگی شما رخ داده است؟
چه احساسهایی را بهسختی میپذیرید یا بیان میکنید؟
آیا میان خواسته خود و انتظار دیگران گرفتار شدهاید؟
چه موقعیتهایی احساس امنیت یا کنترل شما را تهدید میکنند؟
هدف، رسیدن به یک تعبیر از پیش آماده نیست. تلاش میکنیم معنای اضطراب در زندگی شما را بهتر بفهمیم و ظرفیت مواجهه با هیجانها و تعارضها را افزایش دهیم.
در رویکرد من، این کار با هدف کاهش تنش روانی و فراهم شدن امکان انتخاب و عمل بیشتر دنبال میشود. نتیجه و سرعت تغییر برای هر فرد متفاوت است.
اطلاعات بیشتر را در صفحه آشنایی با رویکرد روانکاوانه بخوانید.
در فعالیت بالینی خود، از رواندرمانی با نگاه روانکاوانه و، در موارد متناسب با ارزیابی، هیپنوتراپی استفاده میکنم.
هیپنوتراپی ممکن است برای بعضی افراد بهعنوان مداخلهای کمکی، با هدف کار بر آرامسازی، تمرکز و تجربه اضطراب مطرح شود. مناسب بودن آن باید با توجه به وضعیت فرد و هدف درمان بررسی شود.
در این مسیر، توجه به تجربههای کمتر آگاهانه و الگوهای هیجانی میتواند بخشی از کار درمانی باشد. بااینحال، نمیتوان وعده داد که با دسترسی به ناخودآگاه، علت پانیک بهطور قطعی کشف یا حملات برای همیشه برطرف میشوند.
هیپنوتراپی درمان قطعی پانیک نیست و پشتوانه آن برای اختلال پانیک به اندازه درمان شناختیرفتاری تثبیت نشده است. همچنین نباید آن را روشی برای اثبات صحت خاطرات یا کشف قطعی رویدادهای فراموششده دانست.
برای اطلاعات بیشتر، صفحه آشنایی با هیپنوتراپی و کاربردهای آن را ببینید.
درمان شناختیرفتاری یا CBT از درمانهای دارای پشتوانه پژوهشی قوی برای اختلال پانیک است.
این درمان میتواند به فرد کمک کند برداشتهای ترسناک از علائم بدنی را بشناسد، واکنش خود به آنها را تغییر دهد و بهتدریج از اجتناب فاصله بگیرد. مواجهه برنامهریزیشده با موقعیتها یا احساسات بدنی ترسآور، زیر نظر درمانگر آموزشدیده، ممکن است بخشی از آن باشد.
انتخاب روش درمان باید بر اساس نیاز فرد، شواهد علمی و گفتوگو درباره گزینهها انجام شود. در صورت نیاز به درمان تخصصی دیگر، ارجاع مناسب اهمیت دارد.
ممکن است بعد از تجربه پانیک، برای احساس امنیت از بعضی فعالیتها دوری کنید؛ مانند:
رانندگی یا استفاده از حملونقل عمومی
حضور در مراکز خرید و مکانهای شلوغ
سفر یا دور شدن از خانه
تنها ماندن
ورزش کردن
خوابیدن بدون حضور فرد دیگر
اجتناب میتواند در کوتاهمدت اضطراب را کم کند، اما در بلندمدت ترس را تقویت کرده و دامنه زندگی را محدود کند.
درمان باید به بازگشت تدریجی به فعالیتهای مهم زندگی نیز توجه داشته باشد. میزان بیرون رفتن، کیفیت خواب و توانایی انجام کارهای روزمره، در کنار دفعات حملات، از نشانههای مهم پیشرفت هستند.
برای آشنایی بیشتر، صفحه فرایند جلسات رواندرمانی فردی را مطالعه کنید.
برخی افراد با تپش قلب، احساس خفگی و ترس شدید از خواب بیدار میشوند. تکرار این تجربه ممکن است باعث نگرانی از خوابیدن شود.
بااینحال، هر بیدار شدن ناگهانی با این علائم، پانیک شبانه نیست. مشکلات تنفسی هنگام خواب و سایر علل جسمانی نیز ممکن است نیازمند بررسی باشند.
در ارزیابی حملات پانیک هنگام خواب، وضعیت خواب، علائم همراه، مصرف محرکها و اضطراب روزانه بررسی میشوند. در صورت لزوم، ارزیابی پزشکی یا تخصصی خواب نیز پیشنهاد میشود.
ترس از مرگ یکی از تجربههای دردناک هنگام پانیک است. شدت علائم میتواند باعث شود فرد احساس کند در خطر فوری قرار دارد.
پس از بررسی علل جسمانی لازم، درمان به شناخت ارتباط میان احساس بدنی، برداشت فرد و افزایش ترس کمک میکند.
در نگاه روانکاوانه، اگر با تجربه فرد ارتباط داشته باشد، معنای شخصی آسیبپذیری، جدایی یا از دست دادن کنترل نیز بررسی میشود. این بررسی جایگزین رسیدگی پزشکی به علائم جدید یا شدید نیست.
خیر. فعالیت بدنی، اضطراب، کافئین، بعضی داروها و مشکلات جسمانی مختلف میتوانند باعث تپش قلب شوند.
اگر تپش قلب جدید، شدید یا مداوم است، بهخصوص اگر با درد قفسه سینه، غش یا تنگی نفس قابلتوجه همراه باشد، ارزیابی پزشکی ضروری است.
پس از بررسیهای لازم، اگر اضطراب و ترس از علائم بدنی همچنان زندگی شما را محدود میکند، رواندرمانی میتواند بخشی از مسیر کمک باشد.
در برخی افراد، رواندرمانی میتواند بدون دارو به بهبود علائم کمک کند؛ در بعضی دیگر، ترکیب رواندرمانی و دارودرمانی مناسبتر است.
شدت علائم، مشکلات همزمان، سابقه درمان و ترجیح فرد در تصمیمگیری نقش دارند. دارو باید توسط پزشک یا روانپزشک تجویز شود و شروع، تغییر یا قطع آن نیز با نظر پزشک انجام گیرد.
اگر برای درمان پانیک بدون دارو در شهریار جستوجو میکنید، در جلسه ارزیابی میتوان درباره امکانها و محدودیتهای این انتخاب صحبت کرد.
تعارضهای طولانیمدت، احساس ناامنی عاطفی و فشارهای خانوادگی میتوانند در برخی افراد اضطراب را افزایش دهند. بااینحال، هر حمله پانیک را نمیتوان به مشکل زناشویی نسبت داد.
اگر میان اضطراب و شرایط رابطه ارتباط قابلتوجهی وجود داشته باشد، بررسی این موضوع میتواند بخشی از برنامه درمان باشد.
در مرکز مشاوره و رواندرمانی ارمغان زندگی در اندیشه، ارزیابی مشکلات اضطرابی بر اساس شرایط هر مراجع انجام میشود.
من، دکتر محمد کاظم جواهری، در فرایند درمان به علائم فعلی، میزان محدود شدن زندگی و عوامل روانشناختی و عاطفی مرتبط توجه میکنم. درباره هدف جلسات و مسیر پیشنهادی گفتوگو میکنیم و روند تغییر را در طول درمان بررسی خواهیم کرد.
اگر ساکن شهریار، اندیشه یا کرج هستید، میتوانید برای هماهنگی مراجعه به مرکز اندیشه تماس بگیرید.
برای آشنایی بیشتر، سوابق حرفهای دکتر محمد کاظم جواهری را ببینید.
اگر یکی از وضعیتهای زیر را تجربه میکنید، ارزیابی تخصصی میتواند کمککننده باشد:
حملات ترس شدید و ناگهانی تکرار میشوند.
دائماً نگران وقوع حمله بعدی هستید.
به دلیل ترس، از بعضی موقعیتها دوری میکنید.
مرتب بدن خود را بررسی میکنید یا در پی اطمینان گرفتن هستید.
خواب، کار، تحصیل یا روابط شما تحت تأثیر قرار گرفتهاند.
احساس میکنید زندگیتان حول جلوگیری از حمله بعدی میچرخد.
برای مراجعه لازم نیست منتظر شدیدتر شدن مشکل بمانید.
بله. بسیاری از افراد با درمان مناسب، کاهش حملات و بهبود کیفیت زندگی را تجربه میکنند. نتیجه و مدت درمان به شرایط هر فرد بستگی دارد و نمیتوان بهبود یکسانی را برای همه تضمین کرد.
حمله پانیک معمولاً تهدیدکننده حیات نیست، اما علائم آن میتواند با مشکلات جسمانی مهم شباهت داشته باشد. بهویژه در نخستین تجربه یا هنگام علائم جدید و شدید، بررسی پزشکی اهمیت دارد.
در نگاه روانکاوانه دکتر محمد کاظم جواهری، ممکن است در برخی مراجعان دو خواسته یا سناریوی عاطفی ناسازگار، مانند میل به استقلال و ترس از تنهایی، بررسی شود. این صورتبندی برای فهم تجربه فرد است و علت قطعی همه موارد پانیک محسوب نمیشود.
ممکن است در بعضی افراد بهعنوان روش کمکی مطرح شود. مناسب بودن آن به ارزیابی تخصصی بستگی دارد و نباید جایگزین خودکار درمانهای دارای شواهد قوی یا مراقبت پزشکی لازم شود.
تعداد جلسات به روش درمان، شدت علائم، مشکلات همراه و اهداف فرد بستگی دارد. پس از ارزیابی اولیه، برنامهای مقدماتی پیشنهاد میشود و با توجه به پیشرفت بازبینی خواهد شد.
خیر، دارو برای همه افراد ضروری نیست. برخی با رواندرمانی و برخی با ترکیب رواندرمانی و دارو بهبود پیدا میکنند. تصمیم دارویی باید با پزشک یا روانپزشک گرفته شود.
بله. کاهش اجتناب و بازگشت به فعالیتهای روزمره از اهداف مهم درمان است، حتی اگر تعداد حملات کمتر شده باشد.
اگر حملات پانیک، ترس از مرگ، نگرانی از تپش قلب یا انتظار حمله بعدی زندگی شما را محدود کرده است، میتوانید برای ارزیابی اقدام کنید.
در جلسه نخست، درباره آنچه تجربه میکنید و تغییراتی که میخواهید در زندگیتان ایجاد شود گفتوگو میکنیم تا مسیر درمان متناسب با شرایط شما مشخص شود.
دکتر محمد کاظم جواهری
روانشناس بالینی، روانکاو و زوجدرمانگر
مرکز مشاوره و رواندرمانی ارمغان زندگی
نشانی: شهر جدید اندیشه، فاز ۳، بعد از پمپ بنزین، مجتمع تجاری نگارستان، طبقه چهارم
تلفن رزرو نوبت: ۰۹۱۲۵۶۹۶۰۹۲